अन्धगोलाङ्गूलन्यायः

अन्धगोलाङ्गूलन्यायः

कश्चन अन्धः स्वगृहस्य मार्गम् अजानन् मार्गे क्लेशम् अनुभवन् आसीत् । तदा तत्र आगतः कश्चन दुर्जनः तम् एवम् उक्तवान् ‘इयं गौः, एतस्याः लाङ्गूलं गृहीत्वा अग्रे गच्छति चेत् भवान् गृहं प्राप्तुं शक्नोति’ इति । गोः लाङूगूलं गृहीत्वा सः अन्धः कृत्स्ने ग्रामे भ्रमणं कृतवान् परन्तु स्वं गृहं न प्राप्तवान् । ऋजुस्वभावान् जनान् धूर्ताः वञ्चयन्ति इति द्योतयितुम् अस्य न्यायस्य प्रयोगः भवति । शङ्कराचार्यैः वेदान्तशास्त्रस्य् भाष्यलेखनावसरे अस्य न्यायस्य प्रयोगः कृतः विद्यते – मुमुक्षुं कञ्चित् अयोग्यः गुरुः कथम् अन्यथा बोधयन् नाशस्य कारणं भवति इति –

यदि चाज्ञ्स्य सतो मुमुक्षोः अचेतनम् अनात्मानम् आत्मेति उपदिशेत् ।
प्रमाणभूतं शास्त्रं स श्रददधानतया अन्धगोलाङ्गूलन्यायेन
तदाऽत्मदश्ष्टिं न परित्यजेत् तद् व्यतिरिक्तं चात्मानं न प्रतिपद्येत् ।
ब्रह्मसूत्रशाङ्कारभाष्यम् १-१-७ (सा.४०)

andha-golāṅgūla-nyāyaḥ

The analogy of the blind man and the cow’s tail. The story is that an evil-disposed fellow found a blind man who, having lost his way, was wandering about helplessly. Expressing great sympathy for him, and promising to help him, the man led him to a young and frisky cow, and putting her tail into his hand told him to hold on, and that she would certainly lead him to the
village to which he wished to go. The result was, of course, most disastrous.

Sankara, in his bhashya on Vedantasūtra 1. 1. 7, applies the maxim to the case of a teacher who wrongly instructs his pupil in regard to emancipation and so leads him to destruction. These are his words :
“yadi cājñasya sato mumukṣoracetanamātmānamātmetyupadiśetpramāṇabhūtaṃ śāstraṃ sa śraddadhānatayāndhagolāṅgalanyāyena tadātmadṛṣṭiṃ na parityajettavyatiriktaṃ cātmānaṃ na pratipadyeta tathā sati puruṣārthādvihanyetānartha ca ṛcchet”.

The nyaya is found, too, in Pancalpidikdrivarana.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *